Atatürk inkılapları, 1922-1938 yılları arasında devletin ve toplumun çağdaşlaşması için siyasi, hukuki, eğitim, toplumsal ve ekonomik alanlarda yapılan köklü değişikliklerdir. KPSS tarih ve LGS inkılap tarihi sorularında en çok inkılapların yılı, hangi alana ait olduğu ve hangi ilkeyle ilişkili olduğu sorulur.
Siyasi alandaki inkılaplar
| İnkılap | Tarih |
|---|---|
| Saltanatın kaldırılması | 1 Kasım 1922 |
| Ankara’nın başkent olması | 13 Ekim 1923 |
| Cumhuriyetin ilanı | 29 Ekim 1923 |
| Halifeliğin kaldırılması | 3 Mart 1924 |
| 1924 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) | 20 Nisan 1924 |
| Çok partili hayata geçiş denemesi (Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası) | 1924 |
Hukuk, eğitim ve kültür alanındaki inkılaplar
- Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924): Bütün eğitim kurumları Maarif Vekâletine bağlandı; eğitim birliği sağlandı.
- Türk Medeni Kanunu (1926): Hukuk birliği sağlandı; kadın-erkek eşitliği hukuki güvenceye kavuştu.
- Harf İnkılabı (1928): Yeni Türk harfleri kabul edildi; okuma-yazmayı yaygınlaştırmak için Millet Mektepleri açıldı.
- Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932): Tarih ve dil alanında millî araştırmalar başlatıldı.
- Üniversite reformu (1933): Darülfünun kapatılarak İstanbul Üniversitesi kuruldu.
Toplumsal alandaki inkılaplar
- Şapka Kanunu ve tekke-zaviyelerin kapatılması (1925)
- Uluslararası takvim ve saat sisteminin kabulü (1925)
- Ölçüler Kanunu (1931): Metre, kilogram ve litre kabul edildi.
- Soyadı Kanunu (1934): TBMM, Mustafa Kemal’e “Atatürk” soyadını verdi.
- Kadın hakları: Belediye seçimlerinde seçme-seçilme hakkı 1930’da, muhtarlık seçimlerinde 1933’te, milletvekilliğinde 1934’te tanındı.
Ekonomi alanındaki gelişmeler
- İzmir İktisat Kongresi (1923): Millî ekonominin ilkeleri belirlendi.
- Aşar vergisinin kaldırılması (1925): Köylünün yükü hafifletildi.
- Kabotaj Kanunu (1926): Karasularında taşımacılık hakkı Türk vatandaşlarına verildi.
- Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927) ve I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1934): Sanayileşme desteklendi; devletçilik uygulamaları başladı.
Atatürk ilkeleri
| İlke | Özü | İlişkili örnek |
|---|---|---|
| Cumhuriyetçilik | Egemenliğin millete ait olması | Cumhuriyetin ilanı, çok partili hayat denemeleri |
| Milliyetçilik | Millî birlik ve bağımsızlık | Kabotaj Kanunu, Türk Dil ve Türk Tarih kurumları |
| Halkçılık | Kanun önünde eşitlik, ayrıcalıkların kaldırılması | Aşarın kaldırılması, Soyadı Kanunu, kadın hakları |
| Devletçilik | Özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda devletin ekonomiye katılması | I. Beş Yıllık Sanayi Planı |
| Laiklik | Din ve devlet işlerinin ayrılması | Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, Medeni Kanun |
| İnkılapçılık | Yapılan inkılapları koruma ve geliştirme | Bütün inkılapların sürekliliği |
Altı ilke 1937’de anayasaya girdi. Laiklik ilkesi de anayasada bu değişiklikle yer aldı.
Kendini test et
Bu konuyu KPSS Tarih Testi 2 ile, 8. sınıf düzeyinde ise LGS İnkılap Tarihi Testi 1 ile pekiştirebilirsin.
