1982 Anayasası, 7 Kasım 1982’de halkoylamasıyla kabul edilen ve günümüzde yürürlükte olan Türkiye Cumhuriyeti anayasasıdır. En kapsamlı değişikliği 2017 halkoylamasıyla kabul edilen Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemi olmuştur. KPSS vatandaşlık sorularının büyük bölümü bu düzenlemeler ve devletin temel organlarıyla ilgilidir.
Değiştirilemeyecek hükümler
Anayasa’nın ilk üç maddesi değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez (madde 4):
- Madde 1: Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
- Madde 2: Cumhuriyetin nitelikleri: toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti.
- Madde 3: Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, dili Türkçe, bayrağı, millî marşı ve başkenti Ankara.
Yasama, yürütme ve yargı
| Organ | Temel bilgiler |
|---|---|
| Yasama: TBMM | 600 milletvekili; seçimler 5 yılda bir; milletvekili seçilme yaşı 18. Kanun teklif etme yetkisi milletvekillerinindir. |
| Yürütme: Cumhurbaşkanı | Halk tarafından 5 yıllığına seçilir; bir kişi en fazla iki kez seçilebilir. Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları atar, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir, olağanüstü hal ilan edebilir. |
| Yargı | Anayasa Mahkemesi (15 üye), Yargıtay, Danıştay ve Uyuşmazlık Mahkemesi yüksek mahkemelerdir. Hâkimler ve Savcılar Kurulu 13 üyeden oluşur. |
TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri aynı gün yapılır.
Anayasa nasıl değiştirilir?
- Değişiklik teklifi en az TBMM üye tamsayısının üçte biri (200 milletvekili) tarafından verilir.
- Teklif en az beşte üç (360) oyla kabul edilirse halkoylamasına sunulabilir.
- Üçte iki (400) ve üzeri oyla kabul edilen değişiklik doğrudan yürürlüğe girebilir; Cumhurbaşkanı bu değişikliği de halkoylamasına sunabilir.
Temel hak ve ödevler
Anayasa temel hakları üç grupta düzenler: kişinin hakları ve ödevleri (yaşam hakkı, kişi dokunulmazlığı, düşünce özgürlüğü gibi), sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler (eğitim, çalışma, sosyal güvenlik gibi) ve siyasi haklar ve ödevler (seçme-seçilme, vatan hizmeti, vergi ödevi gibi). Temel hak ve özgürlükler savaş, seferberlik veya olağanüstü hâllerde Anayasa’nın 15. maddesindeki sınırlar içinde durdurulabilir.
Kendini test et
Bu konuyu KPSS Vatandaşlık Testi 1 ile pekiştirebilirsin.
