İlk yardım, ehliyet sınavında adayların en çok hafife aldığı ama en çok puan kaybettiği ders. 50 sorunun yaklaşık 12’si buradan geliyor; yani sınavın neredeyse dörtte biri. Üstelik bu bilgiler sınavdan sonra da işe yarıyor: Bir gün kaza yerinde ilk duran sürücü sen olabilirsin. Aşağıda sınavda en sık karşılaşılan 12 konuyu, akılda kalacak şekilde özetledik.
1. İlk yardımın sırası: Önce güvenlik
Kaza yerine ulaşan kişinin ilk işi yaralıya koşmak değil, olay yerini güvenli hâle getirmek. Kendi aracını güvenli yere çek, dörtlüleri yak, reflektörü yerleştir, kaza yapan aracın kontağını kapat. Ardından 112 aranır. Sınav sorularında “ilk yapılacak iş” diye sorulan şey çoğunlukla budur.
2. 112’yi doğru aramak
Telaşla “kaza oldu” deyip telefonu kapatmak ekibin işini zorlaştırır. Sakin ol; kesin adresi, yaralı sayısını ve durumlarını, olay yerindeki tehlikeleri bildir. Telefonu görevli kapatmadan kapatma. Zehirlenmelerde ayrıca Ulusal Zehir Danışma Merkezi’nin 114 numarası akılda tutulmalı.
3. Bilinç ve solunum kontrolü
Yaralının omuzlarına hafifçe dokunup “İyi misiniz?” diye seslenerek bilincini kontrol edersin. Solunum ise bak-dinle-hisset yöntemiyle 10 saniye boyunca değerlendirilir: göğüs hareketine bakılır, nefes sesi dinlenir, yanakta nefes hissedilmeye çalışılır.
4. Hava yolunu açmak
Bilinci kapalı kişide dil geriye kayarak hava yolunu tıkayabilir. Baş geriye itilip çene yukarı kaldırılarak (baş geri–çene yukarı pozisyonu) hava yolu açılır. Omurga yaralanması şüphesi olan kazazedede bu hareket çok dikkatli yapılmalıdır.
5. Temel yaşam desteği: 30’a 2
Solunumu olmayan yetişkinde göğüs kemiğinin alt yarısına, dakikada 100–120 bası hızında ve yaklaşık 5–6 cm derinlikte kalp masajı yapılır. 30 bası, 2 suni solunum şeklinde devam edilir. Bebeklerde bası iki parmakla yapılır. Bu rakamlar sınavda neredeyse her dönem soruluyor.
6. Koma pozisyonu ve şok pozisyonu
İkisi sıkça karıştırılıyor. Bilinci kapalı ama solunumu olan kişiye koma (derlenme) pozisyonu verilir; bu pozisyon kusmukla boğulmayı önler. Bilinci açık ve şok belirtileri gösteren kişi ise sırtüstü yatırılır, bacakları yaklaşık 30 cm yükseltilir.
7. Kanamalar
Kanamayı durdurmanın ilk yolu yaranın üzerine doğrudan baskı yapmaktır. Atardamar kanamasında kan açık kırmızıdır ve kalp atımıyla fışkırır; bu en tehlikeli dış kanamadır. Burun kanamasında baş geriye değil, hafifçe öne eğilir ve burun kanatlarına baskı yapılır.
8. Turnike
Turnike son çaredir: uzuv kopmalarında ya da başka yöntemle durdurulamayan kanamalarda uygulanır ve uygulama saati mutlaka not edilir. Kopan uzuv temiz bir beze sarılıp poşete konur, poşet buzlu suya yerleştirilir; parça doğrudan buzla temas ettirilmez.
9. Kırık, çıkık ve burkulmalar
Amaç hareketi engellemektir. Kırık bölge, bir üst ve bir alt eklemi de içine alacak şekilde tespit edilir. Kırığı yerine oturtmaya çalışmak, ovmak ya da yaralıyı yürütmek yanlış uygulamalardır.
10. Yanıklar
Yanık bölge 10–20 dakika boyunca temiz, normal sıcaklıktaki suyla soğutulur. Buz, diş macunu, yoğurt gibi uygulamalar dokuya zarar verir. Giysisi tutuşan kişi koşturulmaz; yere yatırılıp yuvarlanır veya battaniyeyle sarılır.
11. Zehirlenmeler ve hava yolu tıkanması
Yakıcı madde içmiş kişi kusturulmaz. Karbonmonoksit zehirlenmesinde, kendi güvenliğini sağlayarak kişiyi temiz havaya çıkarırsın. Bilinci açık yetişkinde yabancı cisimle tam tıkanma varsa sırta vuruş ve karına bası (Heimlich manevrası) uygulanır.
12. Omurga, göğüs ve karın yaralanmaları
Omurga yaralanması şüphesinde baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan hareketsiz tutulur. Saplanmış bir cisim çıkarılmaz, sabitlenir. Karın yaralanmasında dışarı çıkan organlar içeri itilmez, temiz ve nemli bir örtüyle kapatılır. Bilinci açık göğüs yaralanmalı kişiye yarı oturur pozisyon verilir.
Bu konuları nasıl pekiştirirsin?
İlk yardımda en çok hata, “ne yapılmamalıdır?” diye soran sorularda yapılıyor. Konu özetini okuduktan sonra mutlaka soru çöz. Sitemizdeki ehliyet ilk yardım testleri konu konu ayrılmış durumda; temel yaşam desteği, kanamalar, kırıklar ve zehirlenmeler için ayrı testler bulabilirsin. Tüm dersleri gerçek sınav düzeninde görmek için de ehliyet deneme sınavlarını kullanabilirsin.
Sık sorulan sorular
Ehliyet sınavında kaç ilk yardım sorusu çıkar?
50 soruluk e-sınavda yaklaşık 12 soru İlk Yardım dersinden gelir.
Kalp masajı ile suni solunum oranı nedir?
Yetişkinlerde 30 göğüs basısının ardından 2 suni solunum yapılır; bası hızı dakikada 100–120’dir.
Koma pozisyonu ile şok pozisyonu arasındaki fark nedir?
Koma pozisyonu bilinci kapalı ama solunumu olan kişiye verilir. Şok pozisyonunda ise bilinci açık kişi sırtüstü yatırılıp bacakları yükseltilir.
Geçerli ilk yardım sertifikası olan ilk yardım dersinden muaf olur mu?
Geçerli ilkyardımcı sertifikası olanlar isterlerse ilk yardım eğitiminden muaf tutulabilir, ancak e-sınavda ilk yardım soruları yine yer alır.
